Sau khi có phản ánh về tình trạng sử dụng Salbutamol trong chăn nuôi, Cục Quản lý Dược ngay lập tức đã có văn bản tới Tổng cục Hải quan và Sở Y tế yêu cầu tạm dừng xuất nhập khẩu hoạt chất này.

Hai năm gần đây, báo chí đã phản ánh việc Bộ Y tế cho phép nhập quá nhiều hóa chất Salbutamol về Việt Nam; các cơ sở chăn nuôi sử dụng hóa chất này trong thực phẩm chăn nuôi, trong khi chất này có thể gây ra nhiều tác hại đối với người tiêu dùng.

Ông Nguyễn Tất Đạt - Phó Cục trưởng Cục Quản lý Dược, Bộ Y tế - cho biết: "Salbutamol là hoạt chất dùng trong điều chế thuốc và được sử dụng trong ngành Y tế nhiều năm nay trong điều trị bệnh về đường hô hấp. Ngành Y tế được tiêu chuẩn hóa từ khâu sản xuất đến sử dụng thuốc theo tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới, do đó, việc quản lý nguyên liệu nói chung và Salbutamol nói riêng cũng theo quy trình này.

Tuy nhiên, theo Luật Dược năm 2005, Salbutamol không phải hoạt chất thuộc danh mục kiểm soát đặc biệt và được quản lý về xuất nhập khẩu theo Thông tư 47. Theo đó, các công ty tự chủ về kế hoạch hoạt động kinh doanh và lên dự trù về Salbutamol theo yêu cầu của doanh nghiệp.

Sau khi có phản ánh về tình trạng sử dụng Salbutamol trong chăn nuôi, Cục Quản lý Dược ngay lập tức đã có văn bản tới Tổng cục Hải quan và Sở Y tế yêu cầu tạm dừng xuất nhập khẩu hoạt chất này.

Bên cạnh đó, Cục Quản lý Dược đã phối hợp chặt chẽ với C49 Bộ Công an đi kiểm tra các doanh nghiệp xuất nhập khẩu; báo cáo Bộ Y tế, ra quyết định đình chỉ và tước giấy phép kinh doanh của 3 đơn vị nhập khẩu Salbutamol do bán hoạt chất này không đúng mục đích, chuyển hồ sơ sang Cục Cảnh sát chống tội phạm môi trường (C49) điều tra, xử lý; tạm dừng xem xét tất cả hồ sơ đăng ký xuất nhập khẩu Salbutamol tại Cục Quản lý Dược”.

 

Salbutamol là hoạt chất dùng trong điều chế thuốc và được sử dụng trong ngành Y tế nhiều năm nay trong điều trị bệnh về đường hô hấp. (Ảnh minh họa).

Trước đó, đại diện Cục Quản lý Dược cũng có công văn thông tin phản hồi về việc quản lí Salbutamol.

Trong đó, đại diện Cục Quản lí Dược khẳng định, giữa Cục Quản lý Dược và Cục Cảnh sát phòng chống tội phạm về môi trường - C49 Bộ Công an thường xuyên có Công văn trao đổi công việc và trực tiếp phối hợp tiến hành kiểm tra tại tất cả các đơn vị có nhập khẩu, kinh doanh và sử dụng nguyên liệu salbutamol để làm thuốc.

Đại diện Cục Quản lý Dược cũng cung cấp một số thông tin sau:

Salbutamol vốn là hoạt chất sử dụng làm thuốc điều trị cho người từ nhiều năm nay. Các thuốc thành phẩm chứa chất Salbutamol được sử dụng trong ngành y tế chủ yếu trong khoa hô hấp với các chỉ định thăm dò chức năng hô hấp, điều trị cơn hen, ngăn cơn co thắt phế quản do gắng sức, điều trị tắc nghẽn đường dẫn khí hồi phục được, điều trị cơn hen nặng, cơn hen ác tính, viêm phế quản mạn tính, giãn phế nang.

Bộ Y tế quản lý việc nhập khẩu nguyên liệu Salbutamol về để sản xuất thuốc thành phẩm trong nước và nhập khẩu thuốc thành phẩm chứa Salbutamol phục vụ nhu cầu điều trị bệnh.


Như vậy, nguyên liệu Salbutamol, thuốc chứa Salbutamol rất cần thiết cho công tác điều trị, được sử dụng trong ngành y tế, và không nằm trong danh mục thuốc cần kiểm soát đặc biệt.

Vì vậy việc nhập khẩu nguyên liệu Salbutamol làm thuốc được ngành y tế thực hiện theo Thông tư 47/2010/TT-BYT ngày 29/12/2010.

Theo quy định của Thông tư này trừ các chất phải kiểm soát đặc biệt (là các chất gây nghiện, hướng tâm thần, tiền chất và chất phóng xạ) thì các nguyên liệu làm thuốc khác được xem xét số lượng nhập khẩu trên cơ sở đề nghị của doanh nghiệp sản xuất thuốc, nhập khẩu nguyên liệu làm thuốc, với mục tiêu đảm bảo tính linh hoạt và chủ động trong sản xuất thuốc phục vụ nhu cầu chữa bệnh.

Năm 2015, ngay sau khi có thông tin về việc nguyên liệu Salbutamol có khả năng bị sử dụng sai mục đích trong chăn nuôi, Bộ Y tế đã tích cực thực hiện các biện pháp để ngăn chặn việc lạm dụng, sử dụng sai mục đích nguyên liệu làm thuốc đặc biệt là Salbutamol.

Cục Quản lý Dược đã có Công văn số 21590/QLD-KD ngày 20/11/2015 thông báo đến các cơ sở nhập khẩu, các Sở Y tế, Tổng cục hải quan về việc tạm ngừng nhập khẩu nguyên liệu Salbutamol.

 

Tuy nhiên, nguyên liệu Salbutamol lại bị sử dụng sai mục đích trong chăn nuôi. (Ảnh minh họa).

Bộ Y tế đã đề xuất bổ sung vào luật Dược sửa đổi nội dung: đưa các nguyên liệu, các thuốc bị cấm sử dụng trong các lĩnh vực khác (ví dụ như nguyên liệu Salbutamol trong ngành nông nghiệp) vào khái niệm "thuốc phải kiểm soát đặc biệt" (Luật dược 2005 quy định các thuốc phải kiểm soát đặc biệt chỉ bao gồm thuốc gây nghiện, hướng tâm thần, tiền chất dùng làm thuốc và thuốc phóng xạ).

Theo đó, các thuốc thuộc danh mục cần kiểm soát đặc biệt được quản lý chặt chẽ như sau: các cơ sở kinh doanh thuốc thuộc danh mục cần kiểm soát đặc biệt phải đáp ứng điều kiện kinh doanh quy định chung đối với thuốc đồng thời phải đáp ứng các điều kiện về đảm bảo an ninh, đảm bảo kiểm soát không để xảy ra thất thoát hay sử dụng trái mục đích phòng bệnh, chữa bệnh.

Đối với thuốc phóng xạ phải đáp ứng các điều kiện về an toàn bức xạ và phải có giấy phép về bảo đảm an toàn bức xạ. Cụ thể là điều kiện về nhân sự, cơ sở vật chất kỹ thuật, các quy trình liên quan đến hoạt động kinh doanh thuốc phải kiểm soát đặc biệt, chế độ lưu giữ hồ sơ, chứng từ, chế độ báo cáo.

Qua đó, cơ quan quản lý sẽ kiểm soát được đường đi của thuốc trong hệ thống phân phối, sử dụng thuốc phải kiểm soát đặc biệt.

Chính vì vậy, quy định về dự trù, duyệt dự trù và chế độ báo cáo đối với các thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần, tiền chất dùng làm thuốc được quy định rất chặt chẽ. Bên cạnh đó các chế tài xử phạt hành chính đối với các hành vi vi phạm liên quan đến thuốc phải kiểm soát đặc biệt cũng nặng hơn rất nhiều so với thuốc thông thường.

 Như vậy, nếu luật Dược sửa đổi được thông qua với quy định đưa salbutamol vào danh mục thuốc cần kiểm soát đặc biệt, bộ Y tế sẽ kiểm soát rất chặt chẽ từ khâu nhập khẩu, phân phối và sử dụng.  Việc cấp phép nhập khẩu sẽ căn cứ vào báo cáo cụ thể về số lượng sản xuất, tồn kho…

Chợ Kim Biên (ở quận 5, TPHCM) được người dân ví von chợ “thần chết” bởi nơi này chuyên bán các loại hóa chất độc hại sử dụng trong công nghiệp cũng như các loại hương liệu, chất tạo màu… Điều nguy hiểm, những loại hóa chất ở đây lại được người mua sử dụng trong thực phẩm dùng hằng ngày.

 

Hóa chất các loại được bày bán tràn lan ở chợ Kim Biên. Ảnh: N.B.

“Món ngon” từ hóa chất

Sáng 27/3, chúng tôi tìm đến khu chợ Kim Biên, cảm giác đầu tiên là mùi hóa chất nồng nặc xộc lên đến khó thở, những cửa hàng bán hóa chất san sát đua nhau chào mời khi thấy khách ngang qua.

Từ sáng sớm, nhiều cửa hàng đã mở cửa, những chiếc xe máy chở  can, bịch nilon đựng hóa chất tấp nập ra vào. Tập trung nhiều cửa hàng hóa chất nhất là đoạn đường Vạn Tượng và đường Kim Biên với hàng chục cửa hàng bán hóa chất công nghiệp, chất tẩy trắng và màu nhuộm vải đựng trong can nhựa loại 20-30 lít hay trong các bao tải chất đống trước cửa hàng.

Trong vai người đi tìm hương liệu về làm món bò kho, bún bò, chúng tôi tìm đến một cửa hàng chuyên bán hóa chất, hương liệu trên đường Kim Biên. Khi chúng tôi hỏi muốn mua chất ninh xương và hương bò, người phụ nữ tỏ ra nghi ngờ, hỏi đi hỏi lại chất muốn mua, mua làm gì…

Sau khi cảm thấy yên tâm, người này liền vào trong lấy một bịch chất bột màu trắng không nhãn mác ra giới thiệu là hương thịt bò và ra giá 80.000 đồng/gram và giới thiệu: “Nấu bò kho hay bún bò, một nồi 100 lít chỉ cần cho một muỗng vào là mùi thơm nồng nặc, không khác gì ninh từ xương bò. Loại này ướp thịt cũng rất tốt, nó giữ thịt tươi lâu hơn và thơm hơn”.

 

Chủ cửa hàng H.M giới thiệu các loại hóa chất ngâm gà và ướp thịt heo.

“Hóa chất dùng để ngâm thịt mà các cửa hàng ở chợ Kim Biên bán có thể là Sodium Metalbisulfite, một loại hóa chất dùng trong bảo quản thực phẩm nhưng khi sử dụng với liều lượng lớn sẽ gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người tiêu dùng. Đặc biệt, khi cho chất này với liều lượng khác nhau, thời gian ngâm, ướp khác nhau sẽ biến thịt heo thành thịt bò, thịt nhím, thịt đà điểu…”. Ông Khương Trần Phúc Nguyên Trưởng phòng Thanh tra Chi cục Thú y TPHCM

Cầm trên tay một can dung dịch màu vàng và một bịch hóa chất dạng bột màu trắng, chủ cửa hàng nằm trên đường Vạn Tượng giới thiệu, muốn cho gà chết có màu vàng tươi, bắt mắt mà không bị phai chỉ cần nấu nước nóng lên hòa tan dung dịch này sau đó cho gà vào ngâm khoảng 5 phút.

“Chỉ cần 5 phút sau khi được ngâm với dung dịch này, da gà sẽ có màu vàng tươi, gà chết tím tái, trắng bệch cũng biến thành màu vàng nhìn bằng mắt thường không thể phân biệt được. Nhiều người tìm đến mua loại này lắm, một lít 250 nghìn đồng”, chủ cửa hàng trên giới thiệu.

Quay qua bịch hóa chất dạng bột màu trắng, người này cho biết thêm, với thịt heo ôi, chỉ cần một ít bột này, rắc lên xung quanh bề mặt miếng thịt rồi thoa đều, để một thời gian là thịt sẽ tươi ngon, săn chắc trở lại, màu không khác gì thịt mới làm xong. “Cũng với chất bột này, muốn biến miếng thịt heo thành thịt bò, nhím hay đà điểu cũng rất đơn giản, chỉ cần điều chỉnh về nồng độ nhiều ít, thời gian tẩm ướp sẽ cho miếng thịt như ý muốn”, chủ cửa hàng nói.

Trong khi đó, một nhân viên bán hóa chất khác bày cách nấu phở bò, làm bò kho thì dùng thịt heo thối ướp với hóa chất, sau đó mua hương liệu bò cho chung vào nồi nước sốt nữa là xong, không ai có thể phân biệt được.

 

Hóa chất các loại được bày bán tràn lan ở chợ Kim Biên.

Đầu độc giống nòi đến bao giờ?

Rời cửa hàng trên đường Vạn Tượng, chúng tôi đi vòng qua khu phía sau chợ Kim Biên, đây là khu vực có hàng chục cửa hàng chuyên kinh doanh các loại hương liệu, bột màu… Thấy khách lóng ngóng, những chủ cửa hàng này nhanh nhảu ra chào mời. “Muốn mua chất tạo màu về nấu bún riêu, ngâm măng chua”- khi chúng tôi đặt vấn đề, chủ cửa hàng H.M cho biết, ở đây muốn gì có đó. Nếu hiện tại cửa hàng không có, khách chỉ cần để lại số điện thoại, vài ngày sau sẽ được gọi đến để lấy hàng.

Lấy ra một bịch bột màu vàng, chủ cửa hàng H.M giới thiệu, muốn ngâm măng thì chỉ cần một muỗng bột này là cả tấn măng vàng ươm, nhanh chua, bảo quản được lâu hơn. Với tác dụng “thần kỳ” như thế nhưng loại bột này có giá rất “bèo”, chưa đến 30 nghìn đồng/kg.

 

Hóa chất biến thịt lợn ôi thành thịt bò, nhím, đà điểu... tại cơ sở thực phẩm bị cơ quan chức năng thu giữ. Ảnh: N.B.

Ông Khương Trần Phúc Nguyên, Trưởng phòng Thanh tra Chi cục Thú y TPHCM cho biết, hóa chất dùng để ngâm thịt mà các cửa hàng ở chợ Kim Biên bán có thể là Sodium Metalbisulfite, một loại hóa chất dùng trong bảo quản thực phẩm, khi sử dụng với liều lượng lớn sẽ gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người tiêu dùng. Các cơ sở sử dụng loại hóa chất này để “hô biến” thịt heo thành thịt bò, nhím hay đà điểu rất đơn giản, chỉ cần thay đổi liều lượng.

Cũng với chất này, thịt ôi thiu, chảy nước hay bốc mùi hôi thối, khi được ngâm vào chất này sẽ trở nên săn chắc, tươi màu, mất mùi hôi. “Đặc biệt, khi cho chất này với liều lượng khác nhau, thời gian ngâm, ướp khác nhau sẽ biến thịt heo thành thịt bò, thịt nhím, thịt đà điểu…”, ông Nguyên nói.

Ông Nguyễn Việt Hùng, Đội trưởng Đội quản lý thị trường 1A (Chi cục quản lý thị trường TPHCM) cho biết, với chức năng kiểm tra, xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực hóa chất và an toàn thực phẩm, nhưng lực lượng quản lý thị trường còn gặp khó khăn, vướng mắc là do quy định chưa phù hợp thực tế, thiếu đồng bộ.

Lực lượng quản lý thị trường không có thẩm quyền lập biên bản vi phạm hành chính và xử phạt hành chính trong một số lĩnh vực quan trọng, gắn liền với chức năng nhiệm vụ được giao. Hiện tại đơn vị chưa có kho tạm giữ riêng biệt tang vật, phương tiện vi phạm là hóa chất nguy hiểm, độc hại, gây khó cho công tác tạm giữ tang vật.